Nationale Vogel de grutto blijft steeds langer in Nederland

De grutto vertrekt steeds later naar het zuiden en komt vaker eerder terug naar de Nederlandse weilanden, waarmee de vogel steeds langer in Nederland verblijft. “Wellicht kunnen we over niet al te lange tijd het hele jaar door onze Nationale Vogels zien”, aldus weidevogelonderzoeker Jos Hooijmeijer van de Rijksuniversiteit Groningen zondagochtend in het programma Vroege Vogels op NPO Radio 1.

Er worden nu al het hele jaar door grutto’s gezien, maar dat is de variant die op IJsland broedt. De vogel die in onze weilanden broedt, is de Noordwest-Europese variant van de grutto. De eerste ‘Nederlandse’ grutto werd dit jaar op 14 februari gespot in Friesland. Een record voor de provincie, het landelijk record staat nog altijd op 12 februari.

Grutto’s overwinteren vooral in Afrika en komen na een tussenstop in Spanje of Portugal terug naar Nederland. De weidevogels hebben het steeds lastiger tijdens die tussenstop vanwege de droogte, aldus Hooijmeijer. “Bijvoorbeeld in het natuurgebied Doñana in Spanje wordt heel veel grondwater onttrokken door telers van aardbeien en ander fruit.”

“Die voorheen illegale waterputten zijn onlangs door de regering van de regio Andalusië gelegaliseerd. Maar daardoor is er voor de grutto’s en andere vogels in dit natuurgebied steeds minder te eten in de verdrogende bodem.”

Aantal broedparen neemt af

Verder benadrukt Hooijmeijer dat de grootste problemen voor de grutto bij ons liggen. “Ze krijgen gewoon niet voldoende jongen groot om de aantallen op peil te houden. Wij zullen er echt alles aan moeten doen om bijvoorbeeld met natuurinclusieve landbouw ervoor te zorgen dat de vogels voldoende tijd krijgen om eieren uit te broeden en de kuikens voldoende insecten vinden”, aldus Hooijmeijer.

In 2020 werd bekend dat het aantal broedparen van de grutto in twintig jaar gedaald was van 60.000 naar 30.000. Meer dan de helft van alle grutto’s ter wereld broedt in Nederland.

In 2015 koos het publiek de grutto tot Nationale Vogel. De verkiezing was door Vroege Vogels in het leven geroepen.

Bron: Door NU.nl/ANP

Foto header door Peter Stam

Red de vogels, red het veel

Nederland bestond vroeger voor een groot deel uit dikke veenpakketten. Daar is nog maar weinig van over. En wát er over is, ligt vaak droog. Met bodemdaling, droogte en de uitstoot van broeikasgassen tot gevolg. Het roer kan om, vinden 8 natuurorganisaties, waaronder Vogelbescherming Nederland. En dat is ook hard nodig voor bijvoorbeeld de grutto of het porseleinhoen. En natuurlijk voor de mens.

Veen: probleem én oplossing

Veengebieden staan nog steeds zwaar onder druk. De kunstmatig lage grondwaterstanden in de veenpolders zorgen ervoor dat de bodem letterlijk daalt. Nederland zakt dieper en dieper weg. Natuurgebieden op veengrond die wél nat worden gehouden, komen daardoor als een soort hoogwatereilanden in het landschap te liggen. Door dit hoogteverschil lopen de hoogwatereilanden leeg. Ook leidt het tot verzilting en kwetsbaarheid voor overstromingen. Het verdrogen van veengebieden zorgt dus voor veel problemen. Omgekeerd is vernatting de sleutel tot vele oplossingen.

Veen kan bijvoorbeeld een grote bijdrage leveren aan het tegengaan van klimaatverandering, omdat het veel koolstof op kan slaan. Tegelijkertijd is het een natuurlijke spons die ons helpt bij onze waterhuishouding. Dat lukt alleen door vernatting van veengronden en het stimuleren van een meer natuurlijk gebruik.

Klimaatbestendige veengebieden

Om herstel van veengebieden mogelijk te maken, heeft de Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers (waar Vogelbescherming onderdeel van is) de visie ‘Klimaatbestendige veengebieden’ opgesteld. Het doel? Een koers naar een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving.

Herstel van veengebied is niet alleen van belang voor de mens maar ook voor vogels. Met name een soort als de grutto heeft het zwaar. Onze nationale vogel houdt van vochtige, kruidenrijke graslanden met een goed bodemleven en volop insecten aan de oppervlakte. Die zijn samen met het veengebied verloren gegaan.

Maar door het waterpeil weer te verhogen en het maaibeheer aan te passen, zullen Engels raaigras en ruw beemdgras langzaam weer plaatsmaken voor pinksterbloem, veldzuring en scherpe boterbloem. Meer bloemen betekent meer insecten, en meer insecten betekent meer voedsel voor de gruttokuikens.

Onlanden / Shutterstock

Natuurlijke klimaatbuffer de Onlanden. Een veenmoeras dat de stad Groningen droog houdt bij grote regenbuien. Foto: Shutterstock

Moeras

De Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers heeft in de visie scenario’s uitgewerkt waar we in de veenlandschappen mee aan de slag kunnen. Op sommige plekken kan het veen zelfs verder doorontwikkelen tot moeras. Jonge moerassen met biezen en zeggen zijn bij uitstek geschikt leefgebied voor watersnip porseleinhoen en kleinst waterhoen – soorten die het niet makkelijk hebben in Nederland. In rietmoerassen voelen soorten als roerdompbaardmanwaterralsnor en bruine kiekendief zich thuis.

Stikstofcrisis

Veenvernatting geeft niet alleen lokale natuurwinst. Ook de hoogwatereilanden profiteren ervan. Door de diepe polders natter te maken, lopen de hoogwatereilanden minder snel leeg. Een van die hoogwatereilanden is het Fochteloërveen – een van de best bewaarde hoogvenen van Nederland en een van de zeldzame plaatsen in Nederland waar de kraanvogel broedt.

In het licht van de stikstofcrisis moeten provincies per gebied bekijken hoe zij de lokale natuur kunnen herstellen. Daar zijn zorgvuldige maar ook heldere afwegingen voor nodig. De visie op klimaatbestendige veenlandschappen helpt daarbij. Met deze visie delen de natuurorganisaties kennis en expertise om bij te dragen aan dit zorgvuldige, regionale keuzeproces met oog voor boeren, bewoners én natuur.

Bron; https://www.klimaatbuffers.nl/nieuws/103/red-de-vogels-red-het-veen

Foto header; jonge gruto’s door Adri de Groot, vogeldagboek.nl

Aandacht voor weidevogeldrones bij editieNL

Drones sporen de nesten van weidevogels op, zodat de nesten bij de landbouwwerkzaamheden gespaard kunnen worden. In 2015 gingen de eerste drones vliegen. Dat was een groot succes en inmiddels vliegen er meer dan 25 weidevogeldrones in Nederland.

Editie NL ging met Raymond de Vries en Tis Ittmann de polder in om te kijken hoe men te werk gaat met de drones.

Bekijk hier de aflevering.

Foto header; tureluur met pul door Marco Steenwinkel

Elektrisch hek voor de bescherming van steltlopers?

Een nieuwe studie van de Rijksuniversiteit Groningen en de Royal Society for the Protection of Birds met een financiële en inhoudelijke bijdrage van Vogelbescherming bevestigt de positieve werking van elektrische afrasteringen bij het beschermen van weidevogels zoals de grutto. Wel zijn er voorwaarden en kanttekeningen bij deze maatregel.

Lees hier het hele bericht van Vogelbescherming Nederland.

Foto header; kievitjong door Marco Steenwinkel

Aanvalsplan Grutto

Op initiatief van Pieter Winsemius (oud-minister van VROM), Vogelbescherming Nederland, It Fryske Gea en de Friese Milieu Federatie is met inbreng van provincies, landbouworganisaties, en wetenschappers het Aanvalsplan Grutto opgesteld. Het plan moet de redding bieden voor de weidevogels in ons land. Zowel de tweede kamer als de minister hebben het plan omarmd en er is voor de uitvoering tot 2027 bijna 70 miljoen euro toegezegd. Een goede start!

Maar voor de uitvoering van het hele plan zijn we er nog niet. Voor de bedrijfsvoering van de boeren die meedoen is zekerheid op langjarige financiering door de overheid noodzakelijk en extra centen voor de melk die zij leveren. Dat laatste zal moeten komen van de grote zuivelbedrijven, met name Friesland Campina.

Wat houdt het Aanvalsplan in:

  • Vierendertig gebieden van 1000 hectare waar boeren en natuurbeheerders zich maximaal inzetten voor weidevogels;
  • Open weidegebieden met een hoog waterpeil en bloemrijk grasland waar laat in het jaar wordt gemaaid;
  • Boeren krijgen een goed inkomen door onder andere langdurige overeenkomsten voor agrarisch natuurbeheer en extra geld voor de melk;
  • Kosten voor de overheid 35 miljoen per jaar: voor maar 2 euro per Nederlander per jaar redden we de grutto!

Meer informatie

Bron; https://www.vogelbescherming.nl/

Foto header: grutto in de aanval op een blauwe reiger, door Peter Stam

Natuurorganisaties delen Europese kritiek Nederlands landbouw-/natuurbeleid

De Europese Commissie heeft een reactie gegeven op het Nationaal Strategisch Plan (NSP) van Nederland. Dat plan is de Nederlandse uitwerking van het Europese landbouwbeleid. Europa is kritisch op de gebrekkige ambities van en de onduidelijkheden in het Nederlandse plan. Vier natuurorganisaties – Vogelbescherming Nederland, Natuurmonumenten, LandschappenNL en het Wereld Natuur Fonds – delen dit oordeel en roepen het kabinet op de kritiek serieus te nemen. We doen daarom aanbevelingen voor een NSP, dat natuur, duurzaamheid en klimaatbeleid beter dient. Op 18 mei debatteert de Tweede Kamer over de reactie van de Commissie.

In het Nationaal Strategisch Plan ontvouwt het kabinet de Nederlandse plannen voor landbouw en natuur voor de komende jaren. Dat is de nationale uitwerking van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de Europese Unie. Elke EU-lidstaat maakt een NSP. Het is nog altijd zo dat het grootste deel van het begrotingsbudget van de Europese Unie via het GLB naar de landbouwsector gaat. Dit betreft niet alleen inkomenssteun: de landbouw moet in ruil voor dit publieke geld ook natuurvriendelijker en duurzamer worden. Dit is ook een belangrijk onderdeel van de ‘Green Deal’ van de Europese Commissie, waarin ook klimaatdoelen en doelen ter verbetering van de biodiversiteit zijn opgenomen.

Europese Commissie: scherp NSP verder aan

De Europese Commissie vindt de plannen van het huidige NSP niet ver genoeg gaan om de milieu-, biodiversiteits- en klimaatuitdagingen in Nederland aan te pakken. Ook hekelt zij het gebrek aan doelstellingen, resultaatindicatoren en afdoende monitoring.

De natuurorganisaties zijn het eens met de Europese Commissie en constateren in de eerste reactie van het kabinet een gebrek aan wilskracht om het Nationaal Strategisch Plan aan te scherpen als het gaat om vergroening en duurzaamheid. Bovendien wil het ministerie geen doelen uit de Green Deal opnemen, omdat deze op dit moment nog niet in wetgeving zijn vastgelegd.

Met een ambitieuzer NSP is het mogelijk om versneld de uitstoot van stikstof te verminderen, om de klimaatverandering tegen te gaan en om de waterkwaliteit te verbeteren. Dit zijn allemaal zaken waar de natuur en de vele bedreigde soorten en ecosystemen veel baat bij hebben. Bovendien snakt de landbouwsector naar een heldere stip op de horizon met duidelijke doelstellingen en een visie voor de lange termijn. Dat is volstrekt onvoldoende opgenomen in het huidige NSP.

Aanbevelingen ter verbetering

De natuurorganisaties doen daarom aanbevelingen het NSP te verbeteren, die aansluiten bij het eigen regeerakkoord van het kabinet. Het zijn aanbevelingen voor het behalen van doelen van de Kaderrichtlijn Water, maar ook die van stikstofreductie en van vermindering van het gebruik van pesticiden. Ook het naleven van de Vogel- en Habitatrichtlijn is een belangrijk doel dat nu niet genoemd wordt.

De Europese Commissie heeft aangegeven zich zorgen te maken over het overschot aan dierlijke mest in Nederland. De uitstoot van ammoniak wordt met de huidige voorstellen in het NSP niet aangepakt, waardoor stikstof voor grote problemen zal blijven zorgen. De commissie stelt vast dat de landbouw verantwoordelijk is voor 88% van de totale ammoniakemissie en vraagt daarom om meer actie.

De natuurorganisaties willen dat op korte termijn een deel van het budget van 25 miljard euro uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wordt overgeheveld naar het NSP, zodat het vanaf 2023 al kan worden ingezet voor de extensivering van de landbouw rondom Natura 2000-gebieden, om peilverhoging in veenweidegebieden te realiseren en agrarische ondernemers hiervoor te compenseren. Het grootste deel van de middelen in het NPLG kan pas vanaf 2024 ingezet worden.

Boeren belonen

De Europese Commissie wil daarnaast graag weten hoe Nederland natuurvriendelijke landbouw gaat stimuleren via de markt. Ook daar doen de vier natuurorganisaties voorstellen voor,  waarbij een belangrijke en niet-vrijblijvende rol wordt toebedeeld aan de ‘ketenpartijen’ in de voedselindustrie. Door afspraken te maken met ketenpartijen wordt het voor boeren mogelijk om een eerlijke prijs te krijgen voor hun producten en wordt  het makkelijker om hun boerenbedrijf te verduurzamen. Boeren worden dan daadwerkelijk beloond voor hun inzet voor een natuurvriendelijke landbouw.

Nederland heeft te weinig oog voor het herstel van waardevolle landschappen en de biodiversiteit, zo constateert de Europese Commissie bovendien. Er zijn te weinig landschapselementen in het agrarisch cultuurlandschap vindt de commissie. De natuurorganisaties pleiten daarom voor het aanwijzen van zeker 10% van de grond voor landschapselementen.

Aanvalsplan Grutto

Tot slot is de weidevogelaanpak een punt van zorg. Volgens de commissie is deze nu onvoldoende ambitieus, omdat niet alle 30 zoekgebieden van het Aanvalsplan Grutto worden ingezet die volgens de initiatiefnemers van het plan nodig zijn om de populatie te herstellen. De Europese Commissie stelt dat Nederland niet alleen moet garanderen dat het NSP of de nationale financiering in lijn is met het Aanvalsplan Grutto, maar ook dat hier budget beschikbaar voor blijft vanaf 2023.

Vogelbescherming, Natuurmonumenten, LandschappenNL en het Wereld Natuur Fonds vinden dat het kabinet het NSP veel beter kan maken dan het nu is en roepen daarom op om serieus naar hun aanbevelingen te kijken. In een brief aan de ministers Staghouwer van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Van der Wal-Zeggenlink van Natuur en Stikstof worden de voorstellen uitgebreid toegelicht. Op 18 mei gaat de Tweede Kamer met minister Staghouwer in debat over het NSP en de reactie van de Europese Commissie.

Help de boerenlandvogels

Er is helaas bijna geen geschikt leefgebied meer voor typische boerenlandvogels zoals de grutto, kievit of patrijs. Vogelbescherming is vastberaden om te investeren in de volle rijkdom van het Nederlandse landschap. Vol drassige, bloemrijke weides en natuurrijke akkers.

Bron: https://www.vogelbescherming.nl/

Foto header: tureluur door Peter Stam

Muizenruiters gebouwd op NL-doet

Op zaterdag 12 maart zijn op vijf locaties muizenruiters gezet in het kader van NLdoet. Het bouwen van zo’n ruiter gebeurde met 3 à 4 personen in een paar uur. 
De muizenruiters zijn geplaats op boerderij P. Spruijt in Vlist, in het Vaartland helemaal achteraan op een boomgaard, op een perceel te bereiken via de Tiendweg bij Krimpen aan de Lek, op de Koolwijkseweg te Stolwijk en op boerderij Het Paradijs in Haastrecht.

De muizenruiters blijven tenminste een paar jaar staan om te kunnen beoordelen of ze worden gebruikt voor onze doelen. Gedurende het broedseizoen vullen de weidewachters of leden van de uilenwerkgroep, die lopen in het gebied waar de ruiter staat, regelmatig wat graan aan door de vulbuis (trechter met brede tuit mee), om muizen te blijven aantrekken. Dit graan valt op de grond, dus niet heel veel tegelijk om te voorkomen dat het wegrot. Het graan op de grond en zal ook grondbewonende woelmuizen aantrekken, die op hun weg naar de ruiter kwetsbaar zijn voor predatoren. Het hooi binnenin de ruiter blijft droog als het regent, andere muizensoorten zullen dan ook graag zo’n muizenruiter als woning kiezen. Muizen eten zowel van de droge zaden en knoppen in het kruidenrijke hooi, als van het graan. Ná het broedseizoen stoppen we met bijvullen, om te voorkomen dat predatoren onnodig in aantal toenemen. Het hooi zal langzaam inklinken. Half februari 2023, voordat het volgende broedseizoen start, vullen we kruidenrijk maaisel uit 2022 (van onze Idylles) en opnieuw graan aan, zodat er al een nieuwe muizengeneratie is als de weidevogel- en steenuilkuikens worden geboren.

Alles over muizenruiters kunt u lezen in onderstaand artikel wat ook verschenen is in de Waardvogel van februari 2022.

Foto header: Vogelbescherming Nederland

Uitnodiging Weidevogelnetwerkmiddag 2 april 

Graag nodigt De Groene Motor de weidewachters uit om met elkaar het vogeljaar 2022 in te gaan. Het seizoen is begonnen en ook over voorgaande jaren valt er het één en ander bij te praten. De Groene Motor kijkt ernaar uit elkaar live te ontmoeten op zaterdag 2 april met een mooi programma in Vlaardingen.
Luister en praat mee over drones, het succesverhaal van Vereniging Vockestaert over het project Kraaiennest en het verhaal van grutto Tanja. Ben jij erbij?

Hier kun je het programma bekijken en je opgeven voor de weidevogelnetwerkdag.

Foto header: Adriaan van Wijck

Goeie grutto’s!

Grutto’s arriveren vanaf februari in Nederland. In het hele vroege voorjaar keert onze nationale vogel traditiegetrouw terug uit overwinteringsgebieden in Zuid-Europa en West-Afrika. We horen veel over de grutto in de media én Vogelbescherming houdt niet op er aandacht voor te vragen. Wat voor vogel is het eigenlijk?

Eerst maar even waarom grutto’s zo vaak in de krant en op tv verschijnen. De grutto – bijnaam: Koning van de Weide – is uitgegroeid tot symbool van de teloorgang van de biodiversiteit op het platteland. Deze soort gaat dan ook met 5% per jaar achteruit en staat op de Rode Lijst. Veel vogels van het boerenland staan op de Rode Lijst. Nederland is kampioen export van landbouwproducten, maar dat is wel ten koste gegaan van de Nederlandse natuur in het landelijke gebied. Overal? Nee, dat zeker niet, er zijn enclaves en plekken waar het anders wordt aangepakt.

Het heikele punt

Grutto’s broeden op weilanden en krijgen daar te weinig jongen groot. Hebben de boeren de schuld dat grutto’s verdwijnen?! Vaak wordt gedacht dat Vogelbescherming dat vindt. Dat is niet zo. Agrarische bedrijven zijn gaandeweg steeds efficiënter gaan produceren tegen zo gering mogelijke kosten om ons en de consumenten in China en elders in de wereld van zuivel te voorzien, in de nek gehijgd door supermarkten die het nóg goedkoper willen hebben en toegejuicht door de verstrekkers van leningen en de veevoerindustrie.

Als dat anders moet, en veel partijen bewijzen dat het anders kán, dan moet er in de hele keten van boer tot bord iets veranderen. Als u zuivel gebruikt, kies in de supermarkt bijvoorbeeld voor vogelvriendelijke zuivel. Kijk op de zuivelwijzer waar die goeie merken te krijgen zijn. Zo helpt u de grutto!

Lees hier het hele bericht van Vogelbescherming Nederland.

Foto header: Bernard de Jong

Vogelbescherming blij met Rekenkamer-onderzoek naar effectiviteit weidevogelbeleid

Vogelbescherming Nederland: De achteruitgang van de grutto – onze nationale vogel –  is niet gestopt ondanks het weidevogelbeleid van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en daartoe verstrekte subsidies. Deze ontwikkelingen zijn voor de Algemene Rekenkamer aanleiding tot zorg over de effectiviteit van het weidevogelbeleid voor de grutto en gaat daarom hier onderzoek naar doen. Vogelbescherming juicht dit toe.

De grutto is en blijft een zorgenkindje van de Nederlandse natuurbescherming. De achteruitgang is al tientallen jaren aan de gang, waardoor het aantal broedparen in Nederland nu al met twee derde is afgenomen ten opzichte van dertig jaar geleden. De soort neemt met meer dan 5% per jaar af (bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland) en staat op de Rode lijst van Nederlandse broedvogels.

Lees hier verder het bericht van Vogelbescherming Nederland.

Foto header; grutto door Abe Maayen