BMP

In deze cursus leer je broedvogels tellen volgens de BMP-methode die Sovon heeft ontwikkeld. Het is geen cursus vogelherkenning voor beginners. Deelnemers worden geacht de vijftig meest algemene soorten al te kennen. De BMP-methode wordt door het hele land gebruikt en levert belangrijke gegevens op voor terreinbeheerders zoals Zuid-Hollands Landschap en Staatsbosbeheer, voor het bepalen van de vogelstand en voor evaluatie van het landelijke beleid voor de bescherming van vogels. Maar het tellen is vooral ook heel erg leuk, ‘verslavend’ noemen mensen het vaak zelfs. Een heel gezonde verslaving :-)

Kijk je al regelmatig naar vogels maar doe je er eigenlijk niet zo veel mee, behalve misschien invoeren in waarneming.nl? Ben je graag buiten en wil je iets doen voor een goed doel? Wil je meer leren van het gedrag van vogels, wat vogels nodig hebben en hoe we het landschap geschikter kunnen maken voor vogels? Dan zijn deze cursus en het BMP-tellen geknipt voor jou.

Wat is BMP?

De NVWK is een actieve vereniging. We tellen al broedvogels: uilen, zwaluwen en weidevogels, het laatste volgens een op weidevogels gerichte methode. Maar BMP-tellen levert meer informatie op en de NVWK doet er als vereniging nog weinig aan, behalve een aantal weidevogelplots. BMP-tellen is veel preciezer dan tuinvogels tellen volgens tuintelling.nl. Dat levert overigens ook nuttige informatie op, maar voor het inventariseren van broedvogels, trends daarin en voor het leggen van een relatie met het beheer is een betere telmethode nodig. BMP staat trouwens voor Broedvogel Monitoring Project. De kenmerken van BMP zijn:

- je telt in een gebied van minimaal 100 ha, een “BMP-plot”, met een redelijke uniforme vegetatie

- je telt daar in alle soorten; er zijn varianten van BMP voor zeldzame soorten, bijzondere soorten, weide- en akkervogels en voor roofvogels maar wij richten ons met de cursus op alle vogels: de variant BMP-A

- BMP-plots worden doorgaans jaren achtereen geteld

- de resultaten zijn daardoor heel geschikt om te kijken of een gebied goed wordt beheerd en om landelijk of per provincie te kijken hoe het gaat met de vogels in naaldbossen, loofbossen, duinen, laagveenweides, etc. De trends in vogelaantallen tussen die vegetaties verschillen vaak; dat levert inzicht op over oorzaken van veranderingen in aantallen.

Sovon heeft het BMP ontwikkeld op verzoek van de rijksoverheid. Het BMP bestaat sinds 1984. Overigens telden daarvóór al honderden vrijwilligers al tientallen jaren broedvogels, voor hun plezier, uit nieuwsgierigheid of op verzoek van een terreinbeheerder. Via BMP verbeterde en standaardiseerde Sovon de bestaande telmethoden en stimuleerde het uitbreiding van dit meetnet.

Gebruik van de BMP-tellingen voor beheer

Het Zuid-Hollands Landschap beheert honderden ha natuur en weidegebied in de Krimpenerwaard. ZHL wilt dit zo goed mogelijk doen en wil daarom graag weten hoeveel vogels er voorkomen in zijn gebieden. Staatsbosbeheer neemt binnenkort het beheer over van het Loetbos en de Krimpenerhout en maakt ook veel gebruik van monitoringgegevens voor de beoordeling van zijn beheer. Momenteel worden diverse gebieden voor natuur ingericht: De Zaag vanwege het Ruimte voor Rivierenproject en 500 ha in polder de Nesse noordelijk van de Berkenwoudse Driehoek voor realisatie van Natuurnetwerk Nederland, voorheen EHS genoemd. Recent werden de Nessepolder en de Berkenwoudse Driehoek en natuurlijk het Doovegat heringericht. De komende jaren wordt het beheer in de overige 1750 ha NNN meer natuurgericht. De IJsseldijk zal worden versterkt tussen Krimpen en Gouderak, waarbij zoveel mogelijk rekening zal worden gehouden met de natuur. Kortom, veel veranderingen, en we willen graag weten wat dit betekent voor de vogels.

BMP-tellen, hoe gaat dat?

Op de Sovon-site vindt je veel informatie, handleidingen, etc.: https://www.sovon.nl/nl/BMP.

De hoofdlijnen zijn:

- Op de Sovon-site kijk je of Sovon bepaalde plots voorstelt; dat zijn bijvoorbeeld plots al eerder zijn geteld, maar nu niet meer. Die kun je kiezen.

- Of je selecteert zelf een plot, door dit op een digitale kaart in te tekenen. Na een paar dagen ontvang je bericht of je voorstel is geaccepteerd.

- Je krijgt dan een waarnemerscode, en verdere instructies.

- Ik heb contact gehad met Sovon: er zijn nauwelijks voorgeselecteerde gebieden in de Krimpenerwaard, dus we hebben veel vrijheid om zelf voorstellen te doen. De NVWK wil dit doen in overleg met de terreinbeheerders.

- Je bezoekt het gebied ca. acht keer tussen maart en juni, meestal in de vroege ochtenduren, 1-2 keer ’s avonds laat of eerder dan maart, voor nachtactieve soorten zoals uilen en rallen. Reken op 2-3 uur per telling.

- Je registreert de vogels op zicht of zang volgens een vaste methode en legt de gegevens vast op een papieren veldkaart, of met een app op een tablet of een mobiel. Voor digitale invoer heeft Sovon het populaire invoerportaal Avimap ontwikkeld. Het werkt heel eenvoudig en heeft tot een forse toename van, met name jonge, tellers geleid. Als je met veldkaarten werkt, neem je de gegevens van de veldkaart later thuis over in het programma Avimap. Dat lijkt iets meer werk, maar dat valt we mee want veldkaarten kunnen sneller werken dan een invoerprogramma.

- Aan het eind van het telseizoen ‘berekent’ het programma zelf het aantal broedvogels uit op basis van jouw waarnemingen.

Cursus niet persé nodig, maar ga wel tellen!

Ik heb zelf nooit een cursus gevolgd en zonder veel moeite een BMP-plot geteld. BMP-tellen is geen hogere wiskunde, er staan duidelijke handleidingen op de Sovon-site (die kun je ook thuisgestuurd krijgen) en het programma Avimap is heel gebruiksvriendelijk. Kortom, redelijk ervaren vogelwaarnemers kunnen zonder cursus. Maar voor mensen die een paar jaar terug alleen de beginnerscursus vogelherkenning hebben gedaan en daarna af en toe er op uit zijn getrokken om vogels te zien maar verder niet aan een telling deelnemen, is het volgen van de cursus wel nodig. Ook als je wat moeite hebt met werken met een computer en met invoerprogramma’s zoals waarneming.nl. Je ontmoet bovendien andere enthousiastelingen, je stimuleert elkaar, en je kan afspraken maken over samen tellen. Wel zo gezellig en het kan ook de tijdsinspanning per persoon beperken.

De cursus

De cursus bestaat uit vier theorieavonden en vier veldbezoeken. De opzet is als volgt.

- eerste avond eind maart,

- veldbezoek kort daarop

- tweede avond ½ april

- een-twee veldbezoeken daarna

- derde avond: begin tot half mei

- vierde veldbezoek rond 20 mei

- vierde avond eind mei, begin juni: herhaling, open-boek-toets, certificaat.

De meeste deelnemers zullen niet tegelijk met de cursus ook al een BMP-telling kunnen doen, je bent immers nog aan het leren. (Maar voor sommigen kan het wel, zie hieronder).

Het echte BMP-tellen begint dus pas in 2018. Daarom wordt er in het najaar van 2017 of beter nog aan het einde van de winter in 2018 een terugkomavond georganiseerd, voor opfrissen van de kennis.

Deelnemers krijgen van Sovon een cursusmap, een geluids-CD, veldkaarten, handleidingen voor het tellen en voor invoeren in en werken met Avimap en natuurlijk de presentaties. Sovon zal de eerste avond ook aanwezig zijn voor kennismaking en toelichting.

De cursus wordt gegeven door Jaap Graveland. Ik doe dat bij voorkeur samen met iemand anders om het werk wat te kunnen verdelen. Daarvoor ga ik nog mensen benaderen.

Eisen voor deelname

Deelname kost 20 euro. Je bent niet echt verplicht een BMP-plot te gaan tellen, er wordt wel van uitgegaan dat je dat gaat doen. Het organiseren van de cursus kost tijd en geld, we doen dat natuurlijk wel met de bedoeling dat het wat oplevert. Sovon heeft de cursus al vele tientallen malen gegeven. De ervaring is dat minstens de helft van de deelnemers ‘gaat BMP-en’ zoals dat heet, soms wel 80%.

De minimumleeftijd is 15-16 jaar. Bedenk ook of je in de buurt blijft wonen of zeker van plan bent te verhuizen. We willen natuurlijk geen mensen opleiden die binnen twee jaar zijn vertrokken.

De veldbezoeken vinden bij voorkeur plaats in BMP-plot die door ons in overleg met Sovon zijn gekozen. Belangrijk: de NVWK selecteert in overleg met ZHL en SBB een aantal gebieden, maar het is doorgaans erg leuk om zelf een gebied te kiezen. Dat motiveert om te tellen. Dus die mogelijkheid is er ook.

Het is gewoon leuk

Mijn eigen ervaring is dat het heel erg leuk is. Je leert een gebied erg goed kennen, het wordt als het ware ‘jouw’ gebied, niemand kent de vogelbevolking er beter dan jij. Als je een leuke soort hebt gezien, ben je benieuwd of het een blijvertje is. Als een verwachte soort er niet zit, let je bij de volgende telling extra op: zit-ie er nu wel? Het is met veel dingen zo dat het leuker wordt naarmate je meer van iets weet. Zo is het ook met het BMP-tellen. Je leert de biotoopvoorkeur van al die soorten beter kennen, ziet dat vogels vaste zangposten hebben, leert hun gedragingen. Het geeft een heel goed gevoel als je een telling hebt gedaan en de gegevens hebt vastgelegd. Want ze worden allemaal gebruikt. Je bent gesprekspartner voor de beheerder, gaat ervaringen uitwisselen met andere tellers en leert steeds meer en steeds sneller bij. Er verandert momenteel veel in de Krimpenerwaard, het is boeiend om te kijken hoe de vogels er op reageren. Je gaat jaren vergelijken: waarom neemt een soort toe of af, begrijp ik dat? Je wordt ook nieuwsgierig hoe het zit in andere gebieden met een zelfde soort vegetatie. Veel tellers doen incidentele tellingen, maar jij weet hoe het écht zit in een gebied.

Je moet vroeg uit de veren, omdat de meeste soorten dan het meest actief zijn, met zingen, nestbouw of voedsel zoeken. Dan zijn ze dus het beste waar te nemen. Bovendien is het dan vaak rustig en is er weinig wind. Ja, het kan begin mei ‘ochtends vroeg nog verdraaid koud zijn, maar je ziet wel een prachtige zonsopgang en hoort een vogelkoor zoals je dat misschein niet eerder hebt meegemaakt. Bovendien hoef je niet meer te luisteren naar het getut van al die voedselgoeroes. Want BMP-tellen is bewegen, is gezond. Een gezonde verslaving, wie wil dat nu niet?

Vergoeding voor jongeren

Het is vrijwilligerswerk. Natuurbeheerorganisaties als ZHL hebben het door de bezuiniging op natuurbescherming door Rijk en provincie flink voor hun kiezen gekregen. Je doet dit werk dus niet voor geld. Maar de Natuur- en Vogelwerkgroep Alblasserwaard gaf ons een tip. Terreinbeheerders keren soms een geringe vergoeding uit voor tellingen in hun gebieden. Het is voor sommige jongeren vaak net het zetje in de rug dat ze nodig hebben om te gaan tellen. De vergoeding is ca. 3.50 euro per uur, gelijk aan het uurloon voor vaatwassen in de horeca of vakken vullen bij de buurtsuper. Ik kan je verzekeren: van vogels tellen leer je heel veel meer en het is heel veel leuker. We zullen dus de mogelijkheden daarvoor verkennen. Nieuw is het ook niet voor de NVWK: onze vereniging krijgt een vergoeding voor wilgen knotten en andere onderhoudswerkzaamheden.

Hulptroepen aanwezig, je kunt dit jaar al tellen

Het mooist is natuurlijk als we dit jaar al een paar plots kunnen gaan tellen. Cor Oskam telt al het Doovegat, Rudi Terlouw telt aantal plots in met name polder de Nesse en ik ga een plot tellen in polder De Nesse. We zijn alle drie graag bereid om iemand mee te nemen bij een of meer van onze tellingen en je op weg te helpen. Dus als je wilt meedoen en dit jaar al wil beginnen: het kan, laat het weten.

Beginnerscursus vogelherkenning

De NVWK ontvangt veel verzoeken voor zo’n cursus en onderzoekt of die gegevens kan worden naast deze ‘cursus voor gevorderden. We hebben nog niet iemand gevonden die deze cursus kan geven. Mocht een van jullie dat willen doen, geeft dit dan door aan de Vogelcoördinator Dirk-Jan van Roest: vogelwerkgroep@nvwk.nl. Er is maar weinig voorbereiding nodig: het meeste cursusmateriaal is er wel, omdat we al twee jaar de erfvogelcursus hebben gegeven en drie jaar terug de beginnerscursus vogelherkenning onder leiding van Arie Dorsman.

BMP: meer informatie, vragen, opgeven?

Als je meer wilt weten, kijk dan eerst op de Sovonsite: https://www.sovon.nl/nl/BMP.

Heb je dan nog vragen, heb je belangstelling om mee te doen, laat het uiterlijk 15 maart weten! Dan besluiten we of er voldoende deelname is om de cursus te gaan geven. E-ail: gravlak@kpnplanet.nl of bel:06 53579285 (na 20.00u).

 

Geplaatst op 22 februari 2017