Foto 6 GGK Waardvogel IMG_0056b

Veel diersoorten nemen af, anderen nemen toe. Meestal zijn die veranderingen goed te verklaren door veranderingen in de omgeving, zoals intensiever landgebruik of moerasuitbreiding. Maar gedragsverandering zorgt soms voor verrassingen.

Afgelopen weken hoorde ik weer de kenmerkende metalige roep van de Grote gele kwikstaart rond ons huis. Het vijfde jaar alweer. Toen ik hem voor de eerste keer hoorde was ik verrast. Want de Grote gele kwikstaart is een schaarse en kenmerkende bewoner van beekoevers in het oosten van ons land. Hij vangt insecten in en langs de beek en broedt in nissen tussen de stenen in steilwanden langs de oever. Wat deed dat beest hier? Hij bleek bij ons veel op mestvaalten en rond kuilvoersilo’s te scharrelen. Daar zijn ook in het winterhalfjaar nog wel insecten te vinden. In de Krimpenerwaard overwinteren er een stuk of twintig.

Gedragsverandering kan een belangrijke verklaring zijn voor trends in de verspreiding en het aantal van een soort. De merel veranderde vanaf de negentiende eeuw van een schuwe bosvogel in een stadsvogel. Meer recent leerde de lepelaar door de komst van de vos meer in bomen en op eilanden te broeden en kon hij daardoor zijn broedareaal uitbreiden. Maar gedragsverandering laat zich moeilijk voorspellen. Daarom wordt naar de betekenis van gedragsverandering voor het broedsucces en overleving en naar het ontstaan van gedragsverandering veel onderzoek gedaan. Er blijken ruwweg twee gedragstypen, ‘persoonlijkheden’ voor te komen: ‘snelle’ en ‘langzame’ individuen. De snelle verkent in een nieuwe omgeving snel het gebied. De langzame doet dat voorzichtiger en zorgvuldiger. (https://nioo.knaw.nl/nl/koolmees-met-karakter). De snelle ontdekt eerder nieuwe mogelijkheden, maar neemt ook meer risico. Soms heeft de ene persoonlijkheid voordeel, soms de ander, afhankelijk van de omstandigheden.

Tussen die tientallen kwikstaarten zaten dus één snelle heer en dame, die de sprong hebben gewaagd: ze zijn hier gaan broeden. Het eerste broedgeval in de Krimpenerwaard, het derde in Zuid-Holland. Er vlogen vier jongen uit. Het is onvoorspelbaar hoe dit verder gaat. Was het een incident, of het begin van een nieuwe trend? De tijd zal het ons leren.

Het nest zat op een raamkozijn in een open schuur. Polder Beneden-Haastrecht.


Tekst: Jaap Graveland
Foto's: Erik Kleyheeg

 

 

Geplaatst op 27 november 2019