Echte koekoeksbloem Huig Bouter

De echte koekoeksbloem is een soort die groeit op natte, matig voedselrijke grond. Eind vijftiger/begin zestiger jaren stond de soort in het land massaal in de slootkanten en de slootkanten kleurden daar samen met de kattenstaart roze-rood. Nu vinden we hem bijna alleen in door natuurorganisaties beheerde gebieden.

Tijdens kartering uitgevoerd in opdracht van de Provincie Zuid Holland eind zeventiger jaren, dus ruim 15 jaar later, was de echt koekoeksbloem nog steeds aanwezig in het boerenland in vooral de veenweidegebieden, maar al fors op z'n retour en in een soort overgangssituatie. Vaak was hij al niet meer of veel minder aanwezig vooraan in de polders, maar nog wel in de slootkanten van de achterste, minder bemeste weilanden, soms ook nog wel midden in het weiland als dat wat natter was. Een soort met een heel duidelijke gradiënt. Je zag de overgang van voor in de polder naar achter in de polder.

Tegenwoordig is echte koekoeksbloem op de meeste plaatsen uit het boerenland verdwenen. Dat boerenland is nu niet meer matig maar zeer voedselrijk met onder andere veel stikstof. Behalve door bemesting komt dat ook nog steeds door zure regen in het milieu. Waar op veengronden niet wordt bemest en de stikstof meer wordt bepaald door onder andere zure regen, houdt de soort het nog wel uit. Dat lukt beter in en nabij natuurgebieden met wat minder voedselrijk sloot- en grondwater, dan in bijvoorbeeld een slootkantje tussen intensief bemeste weilanden.

Echte koekoeksbloemen bij de Graafkade in 2015 door Arie Kooy

Er zijn overigens ook soorten die al verdwijnen door alleen de zure regen, zoals heidesoorten. Veel heidegebieden in Nederland zijn inmiddels 'vergrast'. En er zijn ook soorten die door die zure regen en soms ook oxidatie van veengrond juist sterk toenemen. Denk aan houtkaden met vroeger een lage begroeiing, waar nu zonder een duidelijk ander beheer en ander gebruik soms manshoge brandnetels en bramenstruiken staan. Een overeenkomst is wel dat meer stikstof en een toename van de voedselrijkdom van de grond vrijwel altijd leidt tot minder diversiteit. Het totaal aantal soorten neemt sterk af. Wat we tegenwoordig schrale grond noemen, is eigenlijk gewone natuurlijke grond. Daar voelen meer soorten zich bij thuis dan bij voedselrijke tot zeer voedselrijke grond.

Tekst door Adrie Spruit

Foto door Huig Bouter

Geplaatst op 19 mei 2016