Galappels op eikeblad_Geert de Brabander_www.twisindezak.com 2

Nederland heeft het hoogste aantal vrijwillige waarnemers in de wereld. Je zou zeggen: alle natuur dicht bij huis is wel bekend. Dat dacht ik ook. Tot 27 januari. Toen gaf expert Matthijs Courbois in De Zwaan in Berkenwoude een lezing over plantengallen.

Wat is een plantengal? Dat is de vorming van extra weefsel door de plant, in reactie op een binnendringer. De binnendringende galvormer gebruikt de gal om te eten en om zich te verschuilen. Er zijn heel veel galvormers: wespen, muggen, mijten, vliegen, maar ook tripsen, bladluizen en schimmels. In Nederland zijn er 900 soorten! Elke galvormer heeft doorgaans zijn eigen waardplant. De meeste gallen zijn eenvoudig te determineren. Daardoor zijn lastig uit elkaar te houden boomsoorten zoals wilgen vaak sneller te herkennen aan hun gallen dan aan hun blad. Over naamgeving is goed nagedacht: de naam bevat de waardplant, de galvorm en de gallenmaker. Dus: schietwilgwratmijt, eikenstuitergalwesp, berkenzaadschubgalmug, etc.
De meeste galsoorten komen voor op bomen en struiken. De zomereik heeft de meeste soorten. Op één blad kunnen meerdere soorten voorkomen. Dat bleek wel op spectaculaire wijze tijdens de lezing. Matthijs liet een dia zien van een eikenblad met drie soorten gallen. Ter plekke wees onze NVWK-gallenexpert Hans Kouwenberg nog een vierde soort aan, op de bladnerf.

Vier soorten plantengallen (eentje op de nerf) op blad van zomereik door Geert de Brabander, https://twisindezak.com

De meest bijzondere galvormer vind ik de late spiraalluis (Pemphigus spyrothecae). Deze bladluis leeft in een holle gal op de steel van een populierenblad. Hij leeft sociaal, net als mieren, compleet met koningin, werksters en soldaten. Alleen de koningin zorgt voor nageslacht. De soldaten bewaken de ingang van de gal, en prikken indringers dood, zoals larven van lieveheersbeestjes, doorgaans de belangrijkste roofvijand van bladluizen. Het zijn hele kleine, wittige bladluisjes. Dus je ziet ze makkelijk over het hoofd. Maar ze zijn dus overal om ons heen, in de tuin, in het park, overal. Kijk eens op http://waarneming.nl/gallen_zoeker.php. Er gaat een wereld voor je open, dicht bij huis. Reacties naar: column@nvwk.nl. Meer natuur dicht bij huis op: www.nvwk.nl.

Elzenvlag (Taphrina alni) op zwarte els door Paul Wouters

Geplaatst op 17 februari 2016