7 Herfstkleuren collage

De herfst kan een sombere tijd zijn. Het voelt daarom alsof de bomen voor ons nog één keer willen vlammen. Dit najaar hebben we helemaal geluk: de herfstkleuren zijn prachtig. Waardoor ontstaan die kleuren eigenlijk? Of: waarom?

Zelfs de populieren worden nu mooi geel. Meestal krijgen de bladeren wat bruine vlekken en vallen dan af. Die mooie kleuren danken we aan het weer: het najaar is vrij zonnig, droog en koel en het heeft nog niet hard gewaaid (ik schrijf dit op 26 oktober).
Inheemse soorten met mooie herfstkleuren zijn de beuk, linde, lijsterbes en Gelderse roos. Onder de exoten zijn er veel meer want die worden vaak om hun herfstkleur geplant.
De gele en oranje kleuren ontstaan doordat het chlorofyl (bladgroen) afbreekt en de andere pigmenten daardoor zichtbaar worden. Maar de donkerrode en paarse tinten ontstaan doordat de boom anthocyanen vormt. Dat zijn ingewikkelde stoffen en het blad valt een paar weken later af. Dus waarom doen bomen dat? Recent onderzoek aan de struik Elatostoma rugosum lijkt eindelijk het antwoord te geven. Anthocyanen zijn sterke anti-oxidanten. Die maken vrije radicalen onschadelijk die ontstaan bij bladbeschadigingen door bijvoorbeeld felle zon. Deze ‘free radicals’ zijn ook voor mensen gevaarlijk (al steekt James Bond er natuurlijk de draak mee, zie https://www.youtube.com/watch?v=YGn21Ck4t28). Doordat het beschermende bladgroen in de herfst verdwijnt heeft de zon vrij spel en hinderen radicalen het verhuizen van waardevolle stoffen uit het blad naar de takken. Anthocyanen zijn dus eigenlijk factor 30 anti-zonnebrand voor de plant.
De karakteristieke soorten van de Krimpenerwaard zoals wilg en els hebben helaas nauwelijks herfstkleuren. Maar ga eens kijken naar de Amberbomen langs de Vijverlaan in Krimpen of de struiken in het Loetbos. Verder weg is boomkwekerijdorp Boskoop een bezoek waard. Rij bijvoorbeeld door de Rozenlaan of ga naar de assortimentstuin “Harry van de Laar”.
Wie weet mooie plekken met herfstkleuren dichter bij huis? Stuur ze naar erfvogels@nvwk.nl, dan noem ik de top 3 in een volgende column.


Header; foto links: Acer japonicum aconitifolium in mijn tuin – het geslacht Acer (esdoorn) staat bekend om zijn herfstkleuren; Foto rechts: anthocyanen kleuren het blad van deze kornoelje in het Loetbos rood en paars. Foto’s Jaap Graveland

Geplaatst op 11 november 2015