Ronde zonnedauw_Loetbos (3)

De zonnedauw is een vleesetend plantje dat voorkomt op natte, schaars begroeide graslanden in de Krimpenerwaard. De druppels op het blad lijken op dauw en trekken insecten aan. Die blijven plakken en worden verteerd. Die druppels zijn heel bijzonder: ze bevatten geen water en drogen dus nooit uit.

De zonnedauw is zo klein dat hij alleen kan groeien op zeer voedselarme grond met een dunne en lage begroeiing. In Nederland groeit hij alleen op natte bodems dus bij die druppels denk je snel aan water. Maar in Australië groeien zonnedauwsoorten op kurkdroog zand. Gebleken is dat die druppels bestaan uit een kleefstof die nooit uitdroogt. Handig, maar hoe zit dat?

Het antwoord op deze vraag kwam van onderzoekers die een verklaring probeerden te vinden voor twee raadsels in een plantencel. Zo'n cel is gevuld met vloeistof. Die vloeistof is nodig om stoffen zoals ijzer en aminozuren te kunnen transporteren binnen en tussen cellen. Dan moeten die stoffen wel in die vloeistof kunnen oplossen. Er waren altijd maar twee oplosmiddelen bekend: water en natuurlijke oliën. Maar in cellen komen ook stoffen voor die daar niet in oplossen. Bijvoorbeeld anthocyaan, een algemene kleurstof die zorgt voor de rode en paarse kleur in bladeren. Verder bevatten cellen hoge concentraties van suikerachtige stoffen waarvan de functie onduidelijk was.

Totdat de celonderzoekers bij toeval hoorden over zogenaamde eutectische vloeistoffen. Die zijn in de industrie al 100 jaar in gebruik. Ze ontstaan door twee vaste stoffen te smelten en te mengen. Bij afkoeling treedt geen stolling op: er is een nieuwe vloeistof ontstaan uit twee vaste stoffen! De industrie gebruikt ze als oplosmiddel, maar ook als koelvloeistof. Want omdat bij afkoeling geen kristallen worden gevormd is er geen risico dat koelleidingen verstoppen.

Die vreemde suikerachtige stoffen in plantencellen bleken samen zo'n eutectische vloeistof te vormen. En vervolgens werden bij planten veel meer toepassingen van deze stoffen ontdekt. Bijvoorbeeld de druppels van de zonnedauw.

Foto header: ronde zonnedauw op een weitje in het Loetbos. Een insect dat de druppels raakt blijft er aan plakken. Het blad vouwt zich daarna samen en er komen enzymen vrij die het insect langzaam verteren.

 

Geplaatst op 28 juni 2018