Bessen

Weinig plantensoorten spreken zo tot de verbeelding als de maretak, Viscum album. Het is een plant van mythen en legendes. Bij ons is hij heel zeldzaam. Wil je hem ook in je tuin, ga dan op zoek naar een kerstkrans.

De maretak is een halfparasiet: hij heeft bladgroen en kan suikers en bouwstoffen maken, maar zijn voeding moet uit bomen komen. De maretak groeit vooral op populieren, appel- en prunus-soorten. Hij vormt een dikke groene takkenkluwen en valt in deze tijd erg op omdat hij zijn blad niet verliest. Hij is vrij algemeen in Zuid-Limburg en komt verder heel verspreid voor: in Voornes Duin, bij Wageningen, in een enkele boomgaard. In de Krimpenerwaard groeien enkele exemplaren bij Bakkerswaal, langs de Oudelandse weg en.. in mijn boomgaard.

 

De maretak vormt wit doorschijnende bessen met een kleverige, glibberige inhoud. Vroeger maakte men daar lijmstokken van om vogeltjes te vangen, vandaar de volksnaam vogellijm.

De bessen worden vooral gegeten door lijsters, met name door de grote lijster, die in het Engels dan ook Mistle thrush heet, naar het Engelse woord voor maretak, mistletoe.

De zaden glippen bij het eten makkelijk uit de bes. Als de vogel dan zijn kleverige snavel afveegt aan een tak blijft het zaad plakken, kiemt, en vormt onder goede omstandigheden (beschutting, niet te droge lucht) wortels die naar het houtweefsel in de tak groeien. Als het zaad toch wordt opgegeten, geen nood: het wordt onbeschadigd uitgepoept en is ook dan nog zo kleverig dat het aan de tak blijft plakken. Er zijn trouwens wel 1500 soorten, vooral in de subtropen en tropen, met vaak intrigerende levenswijzen. Viscum minimum uit Zuid-Afrika bijvoorbeeld, is een volledige parasiet, leeft helemaal in zijn gastheer (een Euphorbia soort) en vormt geen stengels en bladeren. Pas als hij gaat bloeien komt hij te voorschijn, vormt een groene bloem en uiteindelijk één rode bes. Het geheel is niet groter dan 2 cm.

Maretak bevat het oude woord mare: het kwade, boze. We zien dat bijvoorbeeld ook terug in het woord nachtmerrie. Het ophangen van een kerstkrans van maretak diende oorspronkelijk dan ook om boze geesten weg te houden in deze donkere periode. De Engelse naam mistletoe betekent ‘mesttak’, vanwege de manier van zaadverspreiding.

Ik plakte vijf jaar geleden 25 zaden op een tiental bomen. Ik zag de jaren erna alleen maar verdroogde of verdwenen zaden en had de moed al opgegeven. Maar vorig jaar viel mijn oog bij toeval op een jong plantje. In totaal bleken er vier planten te zijn, alle op appelbomen. Ze zijn nu vier jaar oud.

Op%20Westeinde%2037%20sept%20DSC%200106.

Probeer het zelf ook eens: haal de zaden uit de bessen van een kerstkrans, schrap aan de onderzijde van een maximaal 3 cm dikke tak wat schors af, druk het zaad tegen het groene houtweefsel en plak het vast met een plakbandje. En 'hope for the best'.

Maretakken kun je ook ‘kant en klaar’ kopen, groeiend op een gastheerboom. Kijk daarvoor op: http://www.maretakkenman.nl/de-maretak/.

Foto's door Jaap Graveland

 

Geplaatst op 11 januari 2017