Kunstnesten voor bedreigde huiszwaluw in Bergambacht

Tijdens onderhoudswerkzaamheden in Bergambacht stuitten de schilders van QuaWonen op zwaluwnesten onder de overstekken van woningen aan de 's Heeraartsbergstraat en de Anemoonstraat. Opzichter Herman de Reuver bedacht de oplossing om toch het noodzakelijke schilderwerk te kunnen uitvoeren, zonder de zwaluw lastig te vallen: kunstnesten.

Want het gaat niet goed met de huiszwaluw in Nederland. De trekvogel, vroeger alom aanwezig in de Krimpenerwaard staat zelfs op de rode lijst van bedreigde soorten van Vogelbescherming Nederland. De laatste schattingen suggereren een totaal van ongeveer 110.000 tot 125.000 paren.

In een goede zomer kunnen huiszwaluwen drie maal een nest met jongen krijgen, maar als het oude nest weg is, gaat alle energie in het bouwen van een nieuw zitten en is er maar 1 leg. "Ik heb speciaal 30 kunstnesten laten maken", vertelt Herman de Reuver. "En daarvan zijn er al 20 geplaatst. De kunstnesten hebben een achterwandje en zijn via aangebrachte lipjes demontabel, zodat ze na het schilderwerk weer teruggehangen kunnen worden."

"We beseffen best dat een nest boven een raam op de kopgevel rommel en poep op de waterslag van dat raam kan geven. Daarom hebben we nu met de kunstnesten de overstek direct boven het raam overgeslagen."

Nico van Dam, zwaluwcoördinator van de natuur- en vogelwerkgroep Krimpenerwaard vindt het initiatief van QuaWonen 'fantastisch'. "Deze medewerking krijgen we niet altijd en zeker niet ongevraagd. De kunstnesten zijn ook heel mooi uitgevoerd, maar het blijft altijd de vraag of de vogels het accepteren. Ik heb wel positieve ervaringen met kunstnesten, maar dan werden ze tussen de bestaande nesten in gehangen."

Volgens Nico van Dam voelt de huiszwaluw zich zomers prima thuis in de Krimpenerwaard: "De vogel bouwt zijn nesten van een mengsel van klei en zand tegen de gevel aan. Langs de Hollandse IJssel waren vroeger tal van stelplaatsen met buitendijkse kleiopslagen. Zo telde het dorp Gouderak vroeger wel 200 nesten.
"Maar die nesten, die in verband met oververhitting bij voorkeur op de noordgevel gebouwd worden, geven een boel rommel op en rond ons grootste bezit, het woonhuis en dus worden ze vaak afgestoten met alle gevolgen van dien."


Nico van Dam heeft geen passende verklaring voor het feit dat het aantal zwaluwen juist in Bergambacht recent sterk is toegenomen. "Ik heb het altijd een mooi dorp middenin de Krimpenerwaard gevonden, misschien vindt de huiszwaluw dat ook", vertelt hij lachend. "Maar waarschijnlijker is het dat de vogel hier gemakkelijk aan nestmateriaal en eten kan komen." Nico van Dam's woonplaats Krimpen aan den IJssel telde in de jaren 60 van de vorige eeuw nog 70 nesten. "Daar is er nu nog precies een van over", somt hij de terugval van de populatie op. "Ouderkerk heeft nog zo'n 20 nesten en verder zijn er nog een aantal in Gouderak en Krimpen aan de Lek."

"Maar met een klein beetje geld en wat goede wil kun je een hoop bereiken", aldus Nico van Dam. "Kijk, het in stand houden van bedreigde soorten lukt meestal nog wel, maar zijn ze eenmaal weg, dan is terugkrijgen veel moeilijker", waarschuwt hij. Als het aan QuaWonen ligt, zullen de huiszwaluwen ongestoord kunnen broeden en hopelijk weer talrijk worden
in de Krimpenerwaard. "Het huisvesten van kwetsbare groepen is toch al een taak van QuaWonen", besluit Herman de Reuver lachend.

Tellingen huiszwaluwen

In 1990 is de Natuur en Vogelwerkgroep van de Krimpenerwaard begonnen met het tellen van de huiszwaluwen in de Krimpenerwaard. Na drie jaar tellen werd het project gestopt en werd de aandacht gericht op andere vogelsoorten. In Bergambacht heeft Atty Broer de huiszwaluw ieder jaar geteld en de gegevens doorgegeven aan Sovon. Zij kent Bergambacht goed omdat ze er al jarenlang woont. Door de oplopende aantallen was ze ieder jaar weer nieuwsgierig of de huiszwaluwen waren toegenomen het afgelopen jaar.
De laatste jaren ben ik diverse keren met haar mee geweest om de huiszwaluwen te tellen en tegelijk te horen hoe de mensen het ervaren dat de huiszwaluw hun huis had uitgekozen als broedplaats. De reacties waren verschillend. Liever hadden de mensen dat de huiszwaluw ergens anders ging broeden tot wat heerlijk dat ze er dit jaar weer waren. Ook werd er vaak informatie en tips aan de mensen gegeven om de huiszwaluw zo populair te maken.

Zo kwamen we er achter dat QuaWonen in 2004, de buitenkant van de appartementen aan de 's Heeraartsbergstraat ging schilderen. De nesten van de huiszwaluwen kwamen hierdoor in gevaar. Na een bespreking met QuaWonen en Nico van Dam, waarin het belang van de huiszwaluw aan de orde werd gesteld, zijn er enthousiast 20 kunstnesten opgehangen door QuaWonen.
Ons enthousiasme werd beloond! Tijdens de telling in 2005 kwamen we tot de verassende ontdekking  dat alle nestkasten bezet waren. Een optimaal resultaat. 100 % bezetting na een jaar daar droomt elke zwaluwteller van.

Het afgelopen jaar, 2007, is opeens het aantal huiszwaluwen in Bergambacht met 50% afgenomen. Ook in andere dorpen in de Krimpenerwaard is de huiszwaluw in 2007 sterk afgenomen of zelfs helemaal verdwenen. De oorzaak is onbekend, maar het vermoeden  is dat de achteruitgang van de huiszwaluw niet in Nederland ligt. Een mogelijke oorzaak zou kunnen zijn dat de huiszwaluw tijdens de vogeltrek van Nederland naar Afrika of andersom om het leven komt. De huiszwaluw overwinterd zeven maanden in Afrika. Er is ook weinig bekend over het leven van de huiszwaluw in Afrika.

Rhodisch zwaluwlied

de zwaluw,de zwaluw
de winter is voorbij
lekker, lekker weertje
brengen wij

wit is mijn buikje
zwart is mijn rug
heb je lekkers
geef dan maar vlug

wijn in een flesje
kaas in de mand
koek met bonen
zwaluw in het land

wil je wat geven
of moeten we gaan
als je niets geven wilt
blijven we staan

trappen we de deur in
pakken we je vrouw
die kunnen we wel tillen
die hebben we al gauw

geef wat lekkers
geef een hele zak
doe open, doe open
zwaluw op het dak

de zwaluw, de zwaluw
de winter is voorbij
we zijn geen oude kerels
kinderen zijn wij

Vertaald door Anthon. J. van Wolferen

Wilt u informatie over de huiszwaluw. Dat kan via Dit e-mail adres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.