Print

ARBO
Plan van aanpak


Waarom ARBO?

Enerzijds omdat het een wettelijke verplichting is geworden voor vrijwilligersverenigingen. Indien we ons niet aan de Arbo-regels houden plegen we zogezegd een economisch delict. Dit houdt in dat de vereniging een forse boete (van vele duizenden euro's) op kan lopen als er bij controle door de arbeidsinspectie blijkt dat er het nodige mis is in onze aanpak.
Dat is op de eerste plaats zonde-geld en op de tweede plaats is het niet verstandig om eerst maar eens af te wachten of er wel wat fout gaat. Je zult zien dat er juist iets gebeurt wanneer je er niet (meer) op voorbereid bent.

Aan de andere kant menen wij dat we ons als bestuur niet aan onze verantwoordelijkheden (naar de vrijwilligers toe) kunnen onttrekken. Het is in het belang van de gehele vereniging dat de diverse activiteiten veilig en verantwoord verlopen.

Inmiddels zijn alle vrijwilligers -als het goed is- voorzien van een "Zakgids Veilig Vrijwilligerswerk". Hierin worden diverse aanbevelingen gedaan om veilig te werken.
Via het secretariaat kunnen er, indien nodig, nog extra exemplaren beschikbaar gesteld worden.

Naast de "Zakgids Veilig Vrijwilligerswerk" is dit "Plan van Aanpak" door Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard" opgesteld om de vrijwilligers zo goed mogelijk te adviseren en te begeleiden tijdens het werken in de vrije natuur.

Hoe ver strekt de vrije natuur in de Krimpenerwaard?

Ons werkgebied wordt begrenst door de Vlist, de Lek en de Hollandse IJssel.
Het onderstaande kaartje geeft de gehele Krimpenerwaard aan:

De coördinatoren van de diverse werkgroepen staan vermeld op pagina 1 en 2 van ons verenigingsblad "de Waardvogel". Iedere coördinator beschikt over een exemplaar van het "Plan van Aanpak". Daarnaast is er voor alle belangstellenden een exemplaar beschikbaar.
Dit is kosteloos te bestellen via het secretariaat van Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard", Jan van Kanrede 22, 2901 TB Capelle a/d IJssel (zie ook ons verenigingsblad "de Waardvogel" of onze website: www.nvwk.nl).



Een algemene risico-analyse per werkgroep

          Werkgroepen/activiteiten met risico nihil:
  • Plantenwerkgroep
  • Winter- en trekvogeltelgroep
  • Excursies leiden
  • Zwaluwenwerkgroep
  • Vlinder- en libellenwerkgroep
  • Redactiewerk


    Werkgroepen/activiteiten met aanvaardbaar risico:

  • Weidevogelwerkgroep
  • Uilenwerkgroep
  • Jeugdwerkgroep


    Werkgroep/activiteit met wezenlijk risico:

  • Wintervoederwerkgroep ("slapende" werkgroep)


    Werkgroep/activiteit met wezenlijk risico:

  • Knotploeg

De totale risico's per werkgroep/activiteit zijn grofweg ingedeeld in risicofactor nihil, aanvaardbaar risico, mogelijk risico en wezenlijk risico conform de terminologie van de "handleiding voor veilig vrijwilligerswerk in natuur en landschap".

Hierna wordt er per risicocategorie nader ingegaan op de betreffende onderdelen.


Risico nihil

Voor de werkgroepen en de alleen werkende vrijwilligers welke tijdens hun activiteiten in principe geen risico lopen zijn de betreffende personen bijgepraat over de algemene risico's die zich kunnen voordoen.

Tevens wordt hen geadviseerd om extra aandacht te besteden aan de volgende punten:

  • Erop toezien dat de groep of individuele persoon telefonisch bereikbaar is. Een GSM-telefoon is hiervoor een ideaal instrument,
  • Letten op de verkeersveiligheid, vooral in wegbermen en bij de provinciale wegen,
  • Bij het passeren van hekken, deze hekken openen en weer goed sluiten. Niet eroverheen klimmen.
  • Bij het passeren van loopplanken dient er zekerheid te zijn dat het veilig is. Mos en algen kunnen gladheid en risico met zich meebrengen.
  • Bij dreigende onweersbuien dient er direct een veilige locatie gezocht te worden. Wacht niet tot het onweer losbreekt maar verlaat onmiddellijk open veld en bosgebied en zoek zo mogelijk een auto of veilig gebouw op.
Indien het nodig is om een ladder te gebruiken dan dient men op de volgende punten te letten: ten eerste:
De ladder moet goed en veilig vervoerd worden en hij moet correct geplaatst worden (o.a. op een vaste en vlakke ondergrond en in de juiste hellingshoek).
Indien nodig zal er nadere voorlichting hierover gegeven worden.

ten tweede:
De ladder dient te allen tijde met twee handen beklommen te worden. Bagage kan worden meegenomen in een rugzak of aan een riem.

Tevens wordt aangegeven dat eventuele ongevallen of bijna-ongevallen doorgegeven moeten worden aan het secretariaat van Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard".

De risico's voor de redactie ten aanzien van het werken met computers (beeldscherm en muis) zijn bij de betreffende personen bekend.
Er zal regelmatig wisselend werk worden gedaan zodat er niet te lang achtereen wordt gecomputerd.


Risico aanvaardbaar

Het risico wordt aanvaardbaar geacht voor:
  • 1- de uilenwerkgroep (jaarlijks enkele dagen actief, vooral rond het broedseizoen)
  • 2- de weidevogelwerkgroep (actief van maart t/m juni, gedurende 1 á 2 dagen per week)
  • 3- de jeugdwerkgroep (jaarlijks enkele keren actief, zowel binnenshuis als buiten).


ad 1- De uilenwerkgroep is in principe een 1 á 2 mans-werkgroep. Beide heren zijn ervaren personen. In het uitzonderlijke geval dat er iemand meehelpt wordt deze van tevoren op de hoogte gebracht van de risico's en wordt hij goed in de gaten gehouden om ongelukken te voorkomen.

De risico's voor de uilenwerkgroep komen aan de orde bij het werken met de ladder.
Zowel het vervoeren als het plaatsten van de ladder dient zorgvuldig te gebeuren.
Ook het ophangen en controleren van nestkasten brengt risico's met zich mee, veelal omdat de ladder wordt beklommen met "volle handen".
Het ringen van uilen kan het risico van krab- of bijtwonden met zich meebrengen.

Hoe beperken we deze risico's?
  • Er moet duidelijk bekend zijn hoe men een ladder vervoert en hoe deze geplaatst moet worden (o.a. op een oneffen ondergrond). Indien nodig zal er nadere voorlichting hierover gegeven worden.
  • De ladder dient te allen tijde met twee handen beklommen te worden. Bagage kan worden meegenomen in een rugzaak of aan een riem.
  • De ladder moet veilig en goedgekeurd zijn. De coördinatoren houden toezicht op de veiligheid van de ladders en melden waargenomen gebreken aan het bestuur. Het bestuur zorgt voor goedgekeurde ladders.
  • Er wordt sterk aanbevolen om te werken met handschoenen.
  • Er moet bij "thuisblijvers" bekend zijn waar de vrijwilliger bereikbaar is. Een GSM-telefoon kan in dit geval goede diensten bewijzen.
Tevens wordt aangegeven dat (bijna-)ongelukken gemeld moeten worden aan het bestuur van de NVWK. Het bestuur zal deze ongelukken dan rapporteren aan Landschapsbeheer (mede in het belang van verzekeringskwesties).

ad 2- De weidevogelwerkgroep bestaat uit ca. 130 vrijwilligers. De groep bestaat uit zowel mannen als vrouwen. De leeftijd ligt normaal gesproken tussen de 30 en 65 jaar.
Voorafgaande aan het nieuwe seizoen is er altijd een startavond op de 2e donderdag in maart in Cultureel Centrum "de Zwaan" te Berkenwoude. Deze avond wordt georganiseerd door de 2 weidevogelcoördinatoren en de secretaris van Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard". Op deze avond worden de aandachtspunten voor het komende seizoen doorgesproken en wordt er aandacht besteed aan veiligheid en aan gedragsregels tijdens het werk op de boerenbedrijven.

Indien er jongere mensen of nieuwelingen meelopen is er altijd begeleiding van ervaren personen. Deze nieuwe mensen worden in het veld bijgepraat over de aanwezige risico's door een van de 3 de weidevogelcoördinatoren of door ervaren vrijwilligers welke in overleg met de coördinator de nieuwe mensen meenemen.

Bij de weidevogelwerkgroep kunnen de volgende risico's aan de orde komen:
  • Het klimmen over hekken, die niet normaal geopend kunnen worden, met kans op splinters of prikkeldraadverwondingen.
  • Het klimmen over schrikdraad, met kans op schokken.
  • Het passeren van loopplanken tussen twee percelen in, met kans op uitglijden of vallen.
  • Het plaatsen van nestbeschermers, met kans op schrammen door roestige rekken.
  • Het lopen over oneffen percelen met kans op het verzwikken van voeten.
  • Het betreden van percelen met vee erop, met kans op aanvallen van het vee of het opgejaagd worden door vee.
  • Het verzeild raken in onweersbuien.
Hoe beperken we deze risico's?

De risico's kunnen als volgt beperkt worden:
    - Het dragen van goede laarzen.
  • Het gebruiken van handschoenen bij het klimmen over (prikkeldraad-)hekken en het plaatsen van nestbeschermers.
  • Goed en zorgvuldig controleren of een loopplank stevig is en veilig te belopen is.
  • Indien het noodzakelijk is om percelen met vee te betreden (alleen als de veehouder zelf aangeeft dat het veilig is!) dient men enkele (bamboe-)stokken bij zich te hebben om het vee op afstand te houden.
  • Bij dreigende onweersbuien dient er direct een veilige locatie gezocht te worden. Wacht niet tot het onweer losbreekt maar verlaat onmiddellijk open veld en bosgebied en zoek zo mogelijk een auto of veilig gebouw op.

Er moet bij "thuisblijvers" bekend zijn waar de vrijwilliger bereikbaar is.
Een GSM-telefoon kan in dit geval goede diensten bewijzen.

Tevens wordt aangegeven dat (bijna-) ongelukken gemeld moeten worden aan het bestuur. Het bestuur zal deze ongelukken dan rapporteren aan Landschapsbeheer (mede in het belang van verzekeringskwesties).

ad 3- De jeugdwerkgroep is sinds 2007 actief en richt zich op kinderen vanaf circa 7 jaar tot 16 jaar. De werkgroep bestaat uit 3 coördinatoren die tijdens activiteiten worden bijgestaan door een wisselend aantal ouders, afhankelijk van de betreffende activiteit.

Alle kinderen die lid zijn van Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard" kunnen mee doen aan de activiteiten, bestaande uit excursies of creatieve bezigheden binnenshuis.

Bij de jeugdwerkgroep kunnen de volgende risico's aan de orde komen:
  • De groep kan te groot worden om verantwoord overzicht te houden.
  • Kinderen kunnen zich verwonden tijdens knutselwerkzaamheden, zoals het timmeren en zagen van vogelhuisjes, voederplankjes en dergelijke.
  • Kinderen kunnen te water raken bij slootkanten en tijdens vaartochtjes.
  • Kinderen kunnen geblesseerd raken tijdens excursies.

Hoe beperken we deze risico's?
De risico's kunnen als volgt beperkt worden:
  • Van tevoren moet zoveel mogelijk via aanmelding bekend zijn hoe groot de groep wordt. Er moet een maximum gesteld worden aan het totaal aantal kinderen in de groepen. Zonodig zal er bij bepaalde activiteiten een beroep gedaan worden op ouders om te helpen met de begeleiding.
  • Er moeten te allen tijde verbandmiddelen en pleisters aanwezig zijn tijdens de activiteiten. Dit geldt zowel voor de "binnen-activiteiten" als de "buiten-activiteiten".
  • Kinderen mogen niet zonder direct toezicht actief zijn langs slootkanten en in vaartuigen. Voor vaartuigen geldt bovendien dat er, indien beschikbaar, zwemvesten gebruikt worden voor de jongere leden. Zijn er geen zwemvesten beschikbaar dan zal serieus bezien moeten worden in hoeverre de vaartocht verantwoord is.
  • Er dient voldoende begeleiding te zijn op excursies zodat het mogelijk is dat één van de begeleiders met een geblesseerd kind terug kan keren zonder dat de rest van de groep hierdoor risico loopt. Tevens dienen van alle kinderen de adresgegevens en telefoon- nummers van ouders of verzorgers bekend te zijn bij aanvang van de activiteiten. Er moet minimaal één, maar bij voorkeur meerdere (mobiele) telefoons beschikbaar zijn bij de begeleiding om in geval van nood te kunnen bellen.

Indien er zich problemen of ongelukken hebben voorgedaan moet het dagelijks bestuur van de NVWK hierover zo spoedig mogelijk worden ingelicht.
Hiertoe kan men terecht bij:
- Arie Dorsman, voorzitter, 0182-383531
- Ewald Schattenberg, secretaris, 010-4588376
- Anton van Jaarsveld, coördinator planten, 0180-661842


Mogelijk risico

Er bestaat een mogelijk risico voor de wintervoederwerkgroep. Dit risico hangt samen met gladheid en onbetrouwbaar ijs. Deze werkgroep is pas actief als er langere tijd sprake is van strenge tot zeer strenge vorst. Indien er wordt overgegaan tot wintervoedering dan gaan de mensen er dagelijks opuit totdat de dooi intreed.

Bij de wintervoederwerkgroep kunnen de volgende risico's aan de orde komen:
  • Het uitglijden op het gladde ijs tijdens het voer neerleggen.
  • Het door het ijs zakken tijdens het voer neerleggen.
  • Het oplopen van verwondingen tijdens het fijnhakken of klein snijden van vis of ander voer voor de vogels.


Hoe beperken we deze risico's?

De risico's kunnen als volgt beperkt worden:
  • Het dragen van schoeisel met een goed profiel onder de zolen.
  • Het dragen van stevige handschoenen tijdens het fijnmaken van het vogelvoer.
  • Het samen met een partner op pad gaan in plaats van alleen.
  • Goed en zorgvuldig controleren of twijfelachtige slootkanten begaanbaar zijn.
  • Er moet bij "thuisblijvers" bekend zijn waar de vrijwilliger bereikbaar is.
    Een GSM-telefoon kan in dit geval goede diensten bewijzen.


Tevens wordt aangegeven dat (bijna-)ongelukken gemeld moeten worden aan het bestuur.
Het bestuur zal deze ongelukken dan rapporteren aan Landschapsbeheer (mede in het belang van verzekeringskwesties).


Wezenlijk risico

Uit de risico-inventarisatie blijkt dat voor het knotten/afzetten de hoogste risico's binnen de natuur en vogelwerkgroep de Krimpenerwaard gelden. De vrijwilligers werken met diverse soorten zaag- en slaggereedschap. De zagen zijn onder te verdelen in handzagen en motorzagen, waarbij de laatste categorie het hoogste risico oplevert.
De werkzaamheden worden in de maanden december t/m maart verricht, veelal gedurende één dag per maand.

Om tot een veilig en verantwoord dagje knotten te komen worden bij de knotgroep de volgende regels gehanteerd:

  • Er wordt bij aanvang van de werkdag geregistreerd wie er aanwezig is en wie er gewaarschuwd moet worden in geval van nood. Tevens wordt de leeftijdscategorie genoteerd i.v.m. de WA-verzekering.
  • Er wordt vooraf duidelijk afgesproken wie welk werk gaat doen. Tevens wordt er uitleg gegeven over de werkzaamheden, waarbij duidelijk wordt gewezen op de gevaren.
  • Er wordt voor gezorgd dat er altijd een complete EHBO-trommel aanwezig is op de werkplek. Tevens is er steeds minimaal 1 persoon met een EHBO-diploma of een aanverwant diploma aanwezig bij de werkzaamheden.
  • De coördinator ziet toe op het juiste gebruik van de materialen en hij ziet erop toe dat de beschermingsmaatregelen worden genomen. Dit betreft onder andere het gebruik van helmen, gehoorbeschermers, werkhandschoenen en indien nodig veiligheidsschoenen en een zaagbroek.
  • De bereikbaarheid van de werkgroep moet worden gegarandeerd middels het gebruik van een mobiele telefoon of een vaste telefoonverbinding op de locatie voor het eventueel waarschuwen van hulpdiensten. Indien er hulpdiensten worden ingeroepen ziet de coördinator erop toe dat deze hulpdiensten aan de openbare weg worden opgevangen en zo snel mogelijk worden doorgestuurd naar de betreffende locatie.
  • Specialistisch gereedschap zoals de motorzaag mag alleen bediend worden door deskundige en bevoegde vrijwilligers. Hierbij wordt speciaal toegezien op het gebruik van een goede helm, oorbeschermers, zaagbroek, handschoenen en zaagschoenen.
  • De coördinator zorgt voor adequate vervanging indien hij zelf niet aanwezig is.


Indien het nodig is om een ladder te gebruiken dan dient men op de volgende punten te letten:
ten eerste:
De ladder moet goed en veilig vervoerd worden en hij moet correct geplaatst worden (o.a. op een vaste en vlakke ondergrond en in de juiste hellingshoek).
Indien nodig zal er nadere voorlichting hierover gegeven worden.

ten tweede:
De ladder dient te allen tijde met twee handen beklommen te worden. Bagage kan worden meegenomen in een rugzak of aan een riem.

Tevens wordt aangegeven dat (bijna-)ongelukken gemeld moeten worden aan het bestuur.
Het bestuur zal deze ongelukken dan rapporteren aan Landschapsbeheer (mede in het belang van verzekeringskwesties).


Teken en tekenbeten

Teken zijn hinderlijke insecten welke 's zomers de kop opsteken. Hondeneigenaren en natuurliefhebbers krijgen vroeg of laat met deze kleine diertjes te maken.
Het probleem met teken is dat je niet vooraf ziet waar ze zich bevinden. Ze bevinden zich op overhangende takken en in struikgewas. Indien er een geschikte "prooi" passeert laat de teek zich vallen en probeert zich vast te zetten op de blote huid van het slachtoffer.
De beet van een teek is niet pijnlijk en veelal merk je pas later dat er een teek zit.
De teek is herkenbaar als een grijs-bruin bolletje dat op de huid vastzit. Het kopje zit in de huid, alleen pootjes en achterlijf steken eruit. Naarmate de teek er langer zit zal het bolletje groter worden. Uiteindelijk zal hij vanzelf loslaten. Hier kan echter een hele tijd overheen gaan.

Wat kun je doen om tekenbeten te voorkomen?
Op de eerste plaats dient het aanbeveling om goed sluitende kleding te dragen, dus een lange broek en bovenkleding met lange mouwen.
Indien het lichaam bedekt is heeft een teek geen kans om te bijten.
Ten tweede dient men in de natuur op de wandelpaden te blijven en niet dwars door de begroeiing heen te lopen. Voorkom het onnodig onder laaghangende takken doorlopen.
Indien men in het bos geweest is controleer dan bij thuiskomst het lichaam op teken. Veelal zullen teken warme plekjes opzoeken zoals onder het horlogebandje, in de oksels, knieholte en dergelijke.

Wat te doen bij een tekenbeet?
Indien men een teek ontdekt moet de teek zo snel mogelijk verwijderd worden.
Probeer niet om de teek met een beetje alcohol, olie, boter of een vettige zalf te verwijderen. De teek zal dan zijn gif lozen alvorens hij verwijderd wordt. Ook een normale pincet is ongeschikt omdat hiermee de teek plat geknepen wordt.
Het beste werkt een speciale tekenpincet. Deze werkt als volgt:
  • druk de pincet open en plaats de bek over de teek heen,
  • laat de knop los zodat de bek over de teek heen aansluit op de huid,
  • draai de pincet een kwartslag naar links en trek in deze draaiende beweging de teek eruit.


In uiterste nood kan de teek er met de hand worden uitgedraaid. Volg hierbij de werkwijze zoals aangegeven bij de tekenpincet en gebruik duim- en wijsvingernagel als "bek".

>> Controleer altijd of de teek er in zijn geheel uitgekomen is!

Indien men een tekenbeet heeft opgelopen raadpleeg dan in ieder geval direct de huisarts!

Teken kunnen de ziekte van Lyme overbrengen. Deze ziekte kan aandoeningen veroorzaken aan de huid, klieren, het hart, de gewrichten en aan het zenuwstelsel. De teek kan binnen twee á vier uur nadat hij zich heeft vastgezet deze bacteriën in de bloedbaan brengen. Direct verwijderen is dus van groot belang evenals het voornoemde bezoek aan de huisarts.

Informatievoorziening

Voor alle werkgroepen geldt dat de coördinatoren zelf hun vrijwilligers op de hoogte brengen van de bestaande risico's en de manier waarop deze risico's kunnen worden beperkt.
Deze risico's komen ter sprake op de contactavond voorafgaande aan het vrijwilligerswerk doch uiterlijk voor aanvang van de eerste actieve werkzaamheden van de vrijwilligers.
De coördinatoren zullen zelf -voor zover mogelijk- toezien op het veilig werken en zij zullen eventuele problemen en/of ongelukken direct melden aan het secretariaat van de Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard".

Indien er zich problemen of ongelukken voordoen dient de coördinator direct contact te zoeken met het dagelijks bestuur van de vereniging.
Hiertoe kan men terecht bij:
- Arie Dorsman, voorzitter, 0182-383531
- Ewald Schattenberg, secretaris, 010-4588376
- Anton van Jaarsveld, coördinator planten, 0180-661842

Het bestuur neemt -indien nodig- zo spoedig mogelijk contact op met de betrokken personen en met Landschapsbeheer Zuid-Holland.

Het bestuur draagt verder zorg voor de algemene informatie met betrekking tot de ARBO middels het verenigingsblad "de Waardvogel" en de website van de vereniging www.nvwk.nl
Tevens verzorgt het bestuur de administratieve verwerking, wat betreft de ARBO.
Zo is aan alle coördinatoren van Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard" een "Plan van Aanpak" uitgereikt. Meerdere exemplaren zijn op aanvraag verkrijgbaar bij het secretariaat van de vereniging: Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard", Jan van Kanrede 22, 2901 TB Capelle a/d IJssel.
Aan alle vrijwilligers is de zakgids "Veilig vrijwilligerswerk" uitgereikt. Extra exemplaren zijn op aanvraag verkrijgbaar, via bovengenoemd secretariaat.

Dit "Plan van Aanpak" is een handleiding om te komen tot veilig vrijwilligerswerk. Van de coördinatoren in de diverse werkgroepen wordt verwacht dat zij conform deze handleiding te werk zullen gaan en dat zij de onder hun vallende vrijwilligers op een juiste en volledige wijze informeren over veilig werken.
Van de vrijwilligers wordt verwacht dat zij de aanwijzingen en adviezen van de coördinatoren correct opvolgen.
Op deze wijze kan het bestuur tezamen met de vrijwilligers en coördinatoren, welke allen lid zijn van Natuur- en Vogelwerkgroep "de Krimpenerwaard"(!) zorgdragen voor veilig en verantwoord vrijwilligerswerk in onze Krimpenerwaard.


Verantwoording documentatie:
  • "Plan van Aanpak (knotgroep)" door Marc Timmermans
  • "Tekenpincet" door Baan Bedrijfskleding B.V.
  • Afbeelding "kaartje van de Krimpenerwaard" van P. Speksnijder
  • Afbeelding "teek" van Arbo Unie Noord-Holland West