Natuurontwikkeling en Cultuurhistorie in de Krimpenerwaard

Arie Dorsman

In opdracht van het Zuid-Hollands Landschap (ZHL) is een visie opgesteld over de mogelijkheden van het inrichten van natuurgebieden in het bijzondere cultuurhistorisch veenweidegebied van de Krimpenerwaard.
Concreet is de vraag: Kan en mag je het bestaande landschapsbeeld ingrijpend aanpassen bij een veranderende functie, in dit geval de functie natuur?
Deze visie werd onlangs aangeboden aan de voorzitter van de Landinrichtingscommissie omdat het Landinrichtingsplan voorziet in een forse uitbreiding van reservaats- en natuurontwikkelings- gebieden. Ook de vijf gemeenten in de Krimpenerwaard zullen de visie toegezonden krijgen als belangrijke informatie bij de aanpassingen en herzieningen van Bestemmingsplannen o.a. naar aanleiding van het Landinrichtingsproces.

Terugkomend op de centrale vraag "Kan en mag je het bestaande landschapsbeeld ingrijpend aanpassen bij een veranderende functie, in dit geval de functie natuur" ziet u misschien net als ik een spanningsveld. Moet het bijzonder mooie veenweidegebied behouden worden zoals het is of kan het landschap vergraven en aangepast kunnen worden naar de eisen die er nu of in de toekomst aan gesteld worden?

Het landschap behouden zoals het is lijkt mij een moeilijke opgave. Het landschap in de Krimpenerwaard is een door mensenhanden gemaakt landschap en voortdurend onderhevig geweest aan grote of kleine veranderingen die niet te stoppen zijn zonder een gebied op slot te zetten.
Het landschap vergraven en aanpassen naar de eisen van de tijd lijkt me in de Krimpenerwaard ook een onmogelijke opgave. De slappe veenbodem is maar beperkt te belasten met zware machines voor landbouw en transport (zie de problematiek van de N210). Nog meer ruimte voor stadsuitbreiding, industrieterreinen of recreatieparken is een aanslag op de nu al schaarse open ruimte (denk aan de aanleg van een ruimte opeisende Golfbaan).

Blijvende veranderingen in het landschap moeten dan ook zorgvuldig afgewogen worden. Dat speelt een rol bij het Landinrichtingsproces, bij het vaststellen van bestemmingsplannen en bij de ontwikkeling van natuur. Het is daarom bijzonder te waarderen dat het ZHL een extra inspanning heeft willen leveren door een visie te ontwikkelen speciaal gericht op de Krimpenerwaard.

Het Zuid-Hollands Landschap beziet de cultuurhistorie als vertrekpunt en inspiratiebron voor de ontwikkeling van natuur in de Krimpenerwaard.

Een aantal uitgangspunten daarbij is:

Het streven naar een landschapstype uit de jaren 1920-1940.
De openheid van het landschap versterken.
Het ontwikkelen van natuur met volledige voedselketens (biodiversiteit).
Kiezen voor haalbare natuurontwikkeling (Robuuste verbinding NatteAs)

In de 2500 ha gereserveerd voor natuur worden de volgende natuurdoeltypen nagestreefd:

30% rietland, ruigte, veenmosrietland, trilveen en open water
60% nat schraalgrasland en bloemrijk grasland
10% natuurbos en struweel

Mijns inziens biedt de Krimpenerwaard in al zijn verscheidenheid inderdaad veel mogelijkheden om cultuurhistorie en natuurontwikkeling te combineren ook als door een functiewijziging een deel van het landschap wezenlijk verandert. Duidelijk moet zijn welke veranderingen er komen, waar ze komen en waarom ze komen. Deze keuzes en verantwoording worden in grote lijnen duidelijk in de visie. Om de kenmerken van de Krimpenerwaard duidelijk te maken is er een verdeling gemaakt volgens onderstaand plaatje.

Deelgebieden Krimpenerwaard uit:
Krimpenerwaard: Ontwikkel het geheel DHV januari 2005.

De visie gaat kort in op de karakteristieke kenmerken van de deelgebieden op grond van de openheid, het ontginningspatroon, de landschapselementen zoals geriefbosjes, kades, tiendwegen, veenputten en eendenkooien.
Het laat vervolgens in schetstekeningen zien welke mogelijkheden er zijn om natuur te ontwikkelen in een cultuurhistorisch landschap.

In het laatste hoofdstuk wordt stilgestaan bij het ruimtelijk beleid, ontwikkelingen en trends die van invloed zijn op het cultuurhistorisch landschap van de Krimpenerwaard. Het is met recht een proces in uitvoering.

Krimpenerwaard, Wetering Oost (foto: Arjen van Berlo)

Mocht u meer willen weten over de visie, de titel is:

Krimpenerwaard: Ontwikkel het geheel
cultuurhistorie en natuurontwikkeling in uitvoering
DHV januari 2005
Dossier V2182-01-004